Maqruat'taki her şey, tek bir zaman akışında.
Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı
Prof. Dr. İbrahim Sarıçam
Okumaya başlandı
“Abdülmuttalib'e, ataları arasında Muhammed adıyla anılan bir kimseye rastlanmadığı hatırlatılıp torununa bu ismi vermesinin sebebi sorulduğunda ‘Onun gökte ve yerde övülmesini istedim.’ cevabını vermiştir.”
Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı, sayfa 71
“Araplar arasında putlara saygısızlık edenler de olurdu. Onlar dünyevî menfaat için bunlara taptıklarından ve putların huzurunda fal oklarıyla çektikleri kur'anın bazen kendi istekleri doğrultusunda çıkmasını istediklerinden, arzuları gerçekleşmediği takdirde kızarlar ve putlara hakaret ederlerdi. Kaynaklarda bu hususta pek çok örnek vardır. Tebâle'de bulunan Zülhalasa tapınağına öç alma isteğinde bulunan bir adam gelip fal oku çektirir. Çıkan okta öç alması yasaklanır. Kur'a üç defa tekrar edilmesine rağmen aynı sonuç çıkar. Adam hiddetlenerek okları eline alıp kaya şeklindeki putun üstüne fırlatır ve şöyle haykırır: ‘Senin baban öldürülseydi, öcünü almaktan beni alıkoymazdın.’”
Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı, sayfa 65
“Güneşe tapanlar, güneşi temsil eden putun bulunduğu tapınakta güneşin doğuşu, zevâli ve batışı sırasında günde üç vakit dua ederlerdi. Bu üç vakit, güneşe tapanlara muhalefet için İslâm'da kerahet vakti kabul edilmiştir.”
Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı, sayfa 60
2026 Okuma Hedefim Üzerine
2026'da okuma hedefi koymadan okuyorum. Seçici okuma kriterlerimi, emeği önceleyen yaklaşımımı ve sayısal hedefleri neden sonraya bıraktığımı anlattım.
Riyâzü's-Sâlihîn ve Tercemesi
İmam Nevevî
“Tanrım, bu dünyada kimim ben? Bir yoksul, dostlarının arasına katılmış bir bildik. Tanrım, bu yoksul pek kudretsizdir. Senin kapında bir avuç kemikten ibarettir. Tanrım, Attar'ın canı hayrettedir. ”
İlâhiname, sayfa 12
“Bir Hıristiyan Müslüman oldu, bahta erişti. Ertesi günü o bilgisiz, şarap içip sarhoş oldu. Anası onu sarhoş görünce dertlenip dedi ki: A oğlum, ne yaptın sen? İsa, senden inciniverdi, fakat Muhammet de hoşnut olmadı. Puştçasına gidiş iyi bir şey değil. Her güzel tabiatlı, ona lâyık er olamaz ki. Hangi dindeysen ercesine yürü. Dinde puta tapmak, adam olmamaklıktan ileri gelir.”
İlâhiname, sayfa 129
“Baktım, benim işimi bir başkası benim gibi yapamıyor, rızkımı bir diğeri benim gibi yiyemiyordu. İşimi, kendimin başarması gerek dedim. O yüzden tenbelliği boynumdan attım. Yaratıldığımdan beri rızkım, bana gelip yetişmede. Bu yüzden ne hırsım kaldı benim, ne tamaım. Ölümüm de çaresiz, gelip çatacak. Kimse benim için ölmeyecek. Ölümüme hazırlanmaya, onu karşılamaya koyuldum. İnsanlarda bir vefa görmedim. O yüzden de canla, gönülle Tanrı vefasını seçtim. Bundan başka ne zanna düştüysem hepsini terk ettim. Zandan ibaret olduğundan hepsinden vazgeçtim. Bilmem sen ne vakit kendine geleceksin? Bu kadar dalgınlıktan ne zaman vazgeçeceksin?”
İlâhiname, sayfa 133
“İblis de lânete uğradığı zaman Tanrıyı tespih ve takdise koyuldu. Senden gelen lânet dedi, senden baş çekip ağyara baş eğmekten yüzlerce defa hoştur. Bir yara yüzünden kapıdan uzaklaşan köpek, kemikten ebedî olarak ayrılır.”
İlâhiname, sayfa 186
“Mübarekoğlu, köleye dedi ki: Neden efendine söylemezsin? Sana bir elbise alsın. Kölecik dedi ki: Efendime ne söyleyeyim? O, eksiğimi, fazlamı zaten görmede. O beni açıkça gördükten sonra ben ne diyeyim? O, benim hâlimi benden iyi bilmede, ne isteyeyim ondan?”
İlâhiname, sayfa 247
Bu eski bir baskıydı ve ikinci cilt elimde mevcut değil, o sebeple yalnızca elimdeki ciltte bulunan on iki makaleyi okuyabildim. İnşallah başka bir zaman yeni veya eski bir baskısını temin ettiğimde on üçüncü makale ile devam edeceğim.
İlâhiname
Maqruat'ı Neden Kurdum?
Maqruat'ı neden kurdum? Arapçada "okunan şeyler" demek olan Maqruat; okuma takibi, kişisel kütüphane, alıntı ve notlarımı tek yerde tutan sade bir platform.
Feridüddîn-i Attâr
“Sadi daha çok hayattan bahsetmiştir. Bir şeyh, bir sofi olmasına rağmen, o gene hayatın içinde kalmıştır. Gülistan'ın başlangıcında bir kere uzlete niyet ettiğini, fakat bir dostunun ısrariyle tekrar insanlara karıştığını uzun uzun anlatır. İşte Sadi'nin en kuvvetli cephesi budur. Yüzyıllarca benimsenmiş olmasının sırrını burada aramamız lâzımdır. (Önsözden)”
Bostan, sayfa 4
“Zaten tevazu büyüklerden gelirse iyidir. Yoksul tevazu gösterse bile bu onun tabiatıdır. Emir altında bulunan kişi düşkün görünürse bundan ne çıkar? En gerçek Allah adamı, düşkün görünen ferman sahibidir.”
Bostan, sayfa 13
“Zalimi mal cezasiyle bırakma; onun kökünü dibinden kazmak gerekir. Zulmü seven âmil'e tahammül etme. Mademki semirmiştir, derisini yüzmek gerekir. Nitekim kurdun kafasını da halkın koyunlarını paraladıktan sonra değil, önceden kesmek gerekir.”
Bostan, sayfa 23
“Sana hizmeti geçmiş biri ihtiyarlayınca yılların hakkını unutma. İhtiyarlık onun elini hizmetten alıkoyduysa, senin elin cömertliğe muktedirdir.”
Bostan, sayfa 24
“Aklı, ruhu birleşen iki insan, dudakları susarken bile, neler neler anlatmazlar... Sevdiğinin yüzüne bakmaya bir kere cesaret ettinse gayrı ona doyamazsın: susaklının Dicle'den doymadığı gibi.”
Bostan, sayfa 32
“Çünkü günahsız olan, pervasız konuşur. Muhtesip dolaşırken gocunanlar, terazilerinde dirhem taşı noksan olanlardır.”
Bostan, sayfa 34
“Elli yılda kazanılmış nice iyi adlar vardır ki, bir tek kötü şöhret hepsini ayaklar altına almıştır.”
Bostan, sayfa 38
“Âzade ruhlu adam yokluktan ölür, fakat bir zavallının yanında karın doyurmaz.”
“Eli boş olan insan, bir tek ekmeğin kaygısındadır. Halbuki cihan sahibi, bir cihanın gamını çeker. Yoksul, akşam ekmeğini ele geçirince öyle bir uyur ki onu Şam sultanı sanırsın.”
Bostan, sayfa 59
“Sen Sadi'yi dinle: Düşen, her zaman kalkmış değildir ve bu söz doğrudur.”
Bostan, sayfa 67
“Güzel huyu akıllılardan da öğrenebilirsin; ama o kusura arıyan cahillerden öğrendiğin kadar değil. Kendi ahlâkını düşmanından dinle; dostun gözünde her yaptığın iyidir. Hastaya şeker vermek günah olur; çünkü ona acı ilâç fayda edecektir. Ekşi yüzlü adam, insanı hoş tabiatlı, tatlı mizaçlı dostlardan daha güzel tenkit eder.”
Bostan, sayfa 79
“Oğlu savaşa gitmek için okunu, yayını takındığı zaman Gurgin ne güzel söylemişti. ‘Eğer, demişti, hemen kadınlar gibi kaçacaksan gidip de cenk erlerinin şerefini kırma.’ Savaşta sırtını gösteren süvari yalnız kendini değil, namlı yiğitleri de öldürmüş olur.”
Bostan, sayfa 91
“Savaşta birinin kaçtığını gördün mü, onu düşman öldürmediyse sen öldür. Ahlâksız çocuklar, savaş günü kadın gibi kaçan kılıç erlerinden daha iyidirler.”
“Düşman askerlerinin içine anlaşmazlık girince sen kendi kılıcını kınına koy. Kurtlar birbirine düştüğü zaman, aralarında koyun rahat eder.”
Bostan, sayfa 93
“Âcizlerin gönlünü sevindir ve acze düşeceğin günü hatırla. El kapılarında dilenci değilsin; bunun şükranesi olarak kapından dilenciyi kovma.”
Bostan, sayfa 98
“Altını kara taşın içinden dostlarla, sevgililerle yensin diye çıkarırlar. Şu hâlde dünyaya tapanın elindeki altın henüz taşın içinde duruyor demektir.”
Bostan, sayfa 134
“‘Çifteli hayvana ağır yük gerek.’ diyen köy kocası ne güzel bir mesel söylemiş!”
Bostan, sayfa 140
“Temeli sağlam olmayan binayı yükseltme. Şayet yükseltirsen ondan kork.”
“Bir gün bir köleye yüreğim yandı. Efendisi onu satıyordu. Köle diyordu ki: ‘Sana benden iyi binlerce kul düşer, ama bana senin gibi efendi düşmez.’”
Bostan, sayfa 156
“Eğer sultanın huzurunda hizmet ediyorsan nimet için kendisinden gafil olma. Erenler, Tanrıdan yalnız Tanrıyı isterler; Ondan gayrı bir şey istemeleri Hak yoluna aykırıdır. Dostundan sadece ihsan umarsan onu değil, kendini düşünmüş olursun. Ağzın hırsla açık kaldıkça gönül kulağına gayb âleminin sırları girmez.”
Bostan, sayfa 161
“Ey akıl sahibi; Tanrıdan değil, Tanrıya feryat et.”
Bostan, sayfa 224
“Kaptanı üstünü başını paralasa dahi, Tanrı gene gemiyi dilediği yere götürür.”
Bostan, sayfa 228
“Köleyi satın alan bir efendi ona baktıktan sonra, köleyi yaratan ne yapmaz? Efendisine karşı kölenin beslediği güveni sen Tanrıya karşı beslemez misin?”
Bostan, sayfa 243
“Sultana tapan fakire haber ver: Sultan fakirden daha yoksuldur. Zira dilenciyi bir dirhem gümüş doyurduğu hâlde Ferîdun koca Acem memleketiyle yarı toktur.”
Bostan, sayfa 244
“Oğlum, sel yoluna ev yapma; bu binayı kimse tamamlıyamamıştır. Kervancının yolda ev yapması, akıl, tedbir ve marifet işi değildir.”
Bostan, sayfa 245
“Az konuşanın ünü keskin olur. Söyledin de şerefin kalmadı mı, bulunduğun yerden kaç. Ey akıl sahibi, susmak senin için vakardır, fakat cahil için bir perdedir. Eğer bilginsen, heybetini kaybetme; cahilsen perdeni yırtma.”
Bostan, sayfa 253
“Tanrı balın içinde şifa yaratmıştır, ama ecelin hakkından gelecek kadar değil. Bu bal, yaşıyanların sıhhatine yararsa da, ölüm derdine ilâç olamaz. Bunun gibi, şekerkamışının da faydası çoktur. Fakat bir şartla: Eğer adamın ömrü kalmışsa...”
Bostan, sayfa 298
“Çarşı ne kadar dolu bulunursa, züğürdün gönlü o kadar perişan olur.”
Bostan, sayfa 308
"Mahmud'la Ayaz" (114. hikâye) mânâ bakımından en etkileyici bulduğum hikâyelerden oldu. Ayaz isimli kölenin, efendisi Gazneli Mahmud'a sergilediği tavır üzerinden, bir kul ile yaratıcısı arasında olması gereken ilişki, çok hoş bir üslupla aktarılmış.
Bostan
Sâdî Şîrâzî
“Rivayet edildiğine göre Hz. İsa (a.s.) der ki: ‘İyilik üç şeyde belirir: Dilde, bakışta ve susuşta. Allah'ı zikretmenin dışında kalan konuşma, boş sözdür. İbret almaktan başka amaç taşıyan her bakış hatadır. Düşünce içinde geçmeyen her sükût da oyalanmaktan başka bir şey değildir. Dünyayı bırakmak, onun gelişmeleri hakkında fikir yürütmekten ve hazları peşinde koşmaktan vazgeçmek ile olur. Çünkü düşünce, nefse (benliğe, şahsiyete) bağlı olduğu için dileği doğurur. Helal olmayan şeylere bakışlarını salmaktan sakın. Çünkü bakış, hedefine varan bir ok ve buyruğunu dinletebilen bir padişahtır.’”
Kalplerin Keşfi, sayfa 221
“Ebu Süleyman-üd Darani (r.a.) der ki: ‘Ümmü Harun’a “Ölmek ister misin?” diye sordum, “Hayır.” dedi. “Niçin?” diye sordum, bana şu cevabı verdi: “Bir insanın emrini kırmış olsam onunla karşılaşmak istemezdim. (Allah ile) nasıl karşılaşmayı isteyebilirim ki? O’nun emrini kırdım.”’”
Kalplerin Keşfi, sayfa 233
“Lokman Hekim, oğluna şöyle nasihat eder: ‘Yavrum, dünyaya geldiğin ilk günden itibaren her geçirdiğin gün ile dünyayı arkada bırakıyor ve ahireti karşılıyorsun. Her gün adım adım yaklaştığın bir ev, adım adım uzaklaştığın evden sana daha yakındır.’”
Kalplerin Keşfi, sayfa 273
“Yine söylendiğine göre, Hz. Musa (a.s.) yerde uyuyan birine rastlar, adamın yüzü sakalı toprağa bulaşmış, başının altında yastık yerine bir kerpiç ve paltosunu üzerine örtmüş. Gördüğü manzara karşısında Hz. Musa (a.s.), Allah'a (c.c.) seslenerek: ‘Ya Rabbi, şu kulun dünyada mahvolmuş.’ der. Bunun üzerine Allah, Hz. Musa'ya şöyle vahyeder: ‘Ya Musa! Benim, birine yüzümü tam çevirerek baktığım zaman, onu dünyadan tamamen alıkoyduğumu bilmiyor musun?’”
Kalplerin Keşfi, sayfa 292
“Hz. Ali (r.a.) bir gün avucuna bir dirhem para alarak ona şöyle seslendi: ‘Hiç şüphesiz, sen, elimden çıkmadan bana yaramazsın.’”
Kalplerin Keşfi, sayfa 334
“Ahnef İbni Kays ile Mus'ab İbni Zübeyr (r.a.) aynı sedirde otururlardı; bir gün Ahnef geldiği zaman Mus'ab ayaklarını uzatmış oturuyordu, arkadaşı otursun diye ayaklarını toplamadı. Bu durumda Ahnef oturunca Mus'ab'ın rahatını biraz bozdu, Mus'ab sıkıldığını yüz ifadesiyle belli edince Ahnef ona iki sefer: ‘Sidik yolundan çıktığı hâlde kendini büyük gören âdemoğlunun hâline ne kadar şaşılır.’ dedi.”
Kalplerin Keşfi, sayfa 383
“Diğer bir şair de şöyle der: ‘Cahillerin yükselişi ve faziletlilerin arkada kalışı yüzünden dünyaya sitem ettim. / Bana “Mazeretimi dinle.” dedi. / “Cahiller öz çocuklarım oldukları için onları yükselttim” / “Takva ehli ise diğer kumamın çocuklarıdır.“’”
Kalplerin Keşfi, sayfa 512
“İbrahim İbni Havvas, ‘Ölümsüz, diri olan Allah’a güven.’ mealindeki ayeti okuyarak ‘Bu ayeti gördükten sonra, insanın Allah’tan başkasına güvenmemesi gerekir.’ dedi.”
Kalplerin Keşfi, sayfa 592
“Adamın biri Ömer İbni Abdülâziz'e ‘Ne zaman konuşayım?’ diye sorar, o da ‘Canın susmak isteyince.’ der. Adam, ‘Peki, ne zaman susayım?’ diye sorar, o da ‘Canın konuşmak isteyince.’ der.”
Kalplerin Keşfi, sayfa 606
“İbni Celâ (r.a.) der ki: ‘Allah (c.c.), Hz. İsa’ya (a.s.) şöyle vahyetti: “Bir kalbi gözden geçirip içinde dünya ve ahiret sevgisi bulmadığım zaman onu kendi sevgimle doldururum ve onu himayem altına alırım.”’”
Kalplerin Keşfi, sayfa 625
“İmam-ı Şafii buyurur ki: ‘Kim Kur'an-ı Kerîm öğrenirse değeri yükselir. Kim fıkıh öğrenirse önemi artar ve kim hadis öğrenirse inandırma gücü artar. Kim matematik öğrenirse görüşü çoğalır. Kim az bilinen gerçekleri öğrenirse huyu yumuşar. Kim izzeti nefis sahibi olmazsa ilmi ona fayda vermez.’”
Kalplerin Keşfi, sayfa 659
“Bilesin ki, cenazeler basiret sahipleri için ibrettir. Cenaze uyarıcı ve hatırlatıcıdır. Fakat bu uyarıcılık ve hatırlatıcılık gafiller için değildir. Çünkü cenazeleri görmek, gafillerin sadece gönül katılığını artırır. Çünkü onlar her zaman başkalarının cenazelerine bakacaklarını sanırlar ve kaçınılmaz olarak bir gün kendi cenazelerinin de eller üstünce taşınacağını hesap etmezler. Yahut da cenazelerinin taşınmasını yakın görmezler ve o anda cenazeleri taşınanların da öyle düşündüklerini fakat hesaplarının yanlış çıktığını ve sürelerinin çok erken dolduğunu göz önünde tutmazlar. Kendini bilen kimse, cenazeye, tabuta kendisi konmuş gibi bakmalıdır. Çünkü çok geçmeden, belki ertesi ve belki iki gün sonra tabuta girebilir.”
Kalplerin Keşfi, sayfa 745
Kalplerin Keşfi
İmam Gazzâlî
Aramaya başlamak için yazmaya başlayın.